గాల్‌బ్లాడర్ నొప్పి అంటే ఎలా ఉంటుంది? గుర్తించడం ఎలా? చికిత్స ఏంటి?

1. గాల్‌బ్లాడర్ నొప్పి అంటే?

2. కారణాలు

3. లక్షణాలు

4. నిర్ధారణ

5. చికిత్స

గాల్‌బ్లాడర్ నొప్పి అంటే?

గాల్‌బ్లాడర్ (Gallbladder), దీనినే తెలుగులో పిత్తాశయం అని పిలుస్తారు. ఇది మన పొత్తికడుపులో కుడి వైపున, కాలేయం కింద ఉండే ఒక చిన్న పియర్ (Pear) పండు ఆకారంలో ఉంటుంది. మన కాలేయం నిరంతరం పైత్యరసం (Bile) అనే ద్రవాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. కాలేయం రోజూ దాదాపు 500 నుండి 1000 మిల్లీలీటర్ల పైత్యరసాన్ని తయారు చేస్తుంది. అయితే, మనం ఆహారం తీసుకోనప్పుడు ఈ రసం నేరుగా చిన్న ప్రేగుల్లోకి వెళ్లదు. అది గాల్ బ్లాడర్‌లోకి వచ్చి అక్కడ నిల్వ ఉంటుంది. గాల్ బ్లాడర్ కేవలం ఒక స్టోరేజ్ ట్యాంక్ లాంటిది మాత్రమే కాదు, ఇది ఒక చిన్న ఫ్యాక్టరీ లాగా కూడా పనిచేస్తుంది.

పైత్యరసం కాలేయం నుండి వచ్చినప్పుడు అందులో నీరు ఎక్కువగా ఉంటుంది. గాల్ బ్లాడర్ ఆ రసంలోని నీటిని మరియు కొన్ని లవణాలను పీల్చుకుని, దానిని 3 నుండి 10 రెట్లు ఎక్కువ గాఢత (Concentrated) కలిగినదిగా మారుస్తుంది. దీనివల్ల కొద్దిపాటి పైత్యరసం కూడా చాలా శక్తివంతంగా పనిచేస్తుంది. అయితే కొన్నిసార్లు గాల్ బ్లాడర్ లో నిల్వ ఉన్న పైత్య రసం రాళ్లుగా మారవచ్చు. దీని కారణంగా పిత్తాశయం నొప్పితో పాటుగా వివిధ అనారోగ్యాలు కలగవచ్చు. ఐతే పేషేంట్ కు ఇది గాల్‌బ్లాడర్ నొప్పి అని తెలియకపోవచ్చు. పిత్తాశయం నొప్పి అంటే చాలామంది తీవ్రమైన కడుపు నొప్పి అనే అనుకోవచ్చు.

పిత్తాశయం నొప్పి కారణాలు

పిత్తాశయం (గాల్‌బ్లాడర్) నొప్పిని వైద్య భాషలో ‘బిలియరీ కోలిక్’ అని కూడా అంటారు. ఇది సాధారణంగా పైత్యరసం ప్రవహించే మార్గంలో ఆటంకం కలిగినప్పుడు వస్తుంది.

పిత్తాశయం నొప్పి రావడానికి గల ప్రధాన కారణాలను కింద వివరంగా చూడవచ్చు:

1. గాల్ స్టోన్స్ (Gallstones / Cholelithiasis) : ఇది అత్యంత సాధారణ కారణం. పైత్యరసంలో కొలెస్ట్రాల్ లేదా బిలిరుబిన్ పరిమాణం పెరిగినప్పుడు అవి గట్టిపడి రాళ్లుగా మారుతాయి.

• ఎలా నొప్పి వస్తుంది?: ఈ రాళ్లు పిత్తాశయం నుండి బయటకు వచ్చే నాళానికి (Cystic Duct) అడ్డుపడినప్పుడు, లోపల ఒత్తిడి పెరిగి తీవ్రమైన నొప్పి వస్తుంది.
• బిలియరీ కోలిక్: కొవ్వు పదార్థాలు తిన్నప్పుడు పిత్తాశయం కుంచించుకుపోతుంది. ఆ సమయంలో రాయి అడ్డుపడితే పదునైన నొప్పి వస్తుంది. ఇది కొన్ని గంటల పాటు ఉండి తర్వాత తగ్గుతుంది.

2. పిత్తాశయ వాపు (Cholecystitis): ఒకవేళ గాల్ స్టోన్ నాళానికి అడ్డుపడి ఎక్కువ సేపు అలాగే ఉండిపోతే, పైత్యరసం లోపలే నిలిచిపోయి ఇన్ఫెక్షన్‌కు మరియు వాపుకు దారితీస్తుంది. కడుపులో కుడి వైపు తీవ్రమైన నొప్పి ఉండటంతో పాటు జ్వరం, వణుకు మరియు వికారం ఉంటాయి. దీనిని అశ్రద్ధ చేస్తే పిత్తాశయం పగిలిపోయే ప్రమాదం కూడా ఉంటుంది.

3. సాధారణ పైత్యరస నాళంలో రాళ్లు (Choledocholithiasis) : పిత్తాశయం నుండి బయటకు వచ్చిన రాళ్లు, కాలేయం నుండి వచ్చే ప్రధాన నాళం (Common Bile Duct) లో చిక్కుకుపోవచ్చు. ఇది చాలా ప్రమాదకరమైనది. ఎందుకంటే ఇది కాలేయానికి మరియు ప్యాంక్రియాస్‌కు వెళ్లే మార్గాలను మూసివేస్తుంది. దీనివల్ల నొప్పితో పాటు కామెర్లు (Jaundice) కూడా వస్తాయి.

4. గాల్‌బ్లాడర్ స్లడ్జ్ (Gallbladder Sludge) : కొందరిలో రాళ్లు ఉండవు కానీ పైత్యరసం చాలా చిక్కగా (మట్టిలా) మారుతుంది. దీనిని ‘స్లడ్జ్’ అంటారు. ఇది కూడా నాళాల్లో అడ్డుపడి పిత్తాశయ రాళ్లతో వచ్చే నొప్పి లాంటి అసౌకర్యాన్నే కలిగిస్తుంది.

5. ఎకాల్క్యులస్ కోలిసిస్టైటిస్ (Acalculous Cholecystitis) : అరుదుగా, రాళ్లు లేకపోయినా పిత్తాశయం వాపుకు గురవుతుంది. సాధారణంగా తీవ్రమైన అనారోగ్యం, పెద్ద సర్జరీలు లేదా రోగనిరోధక శక్తి బాగా తగ్గిన వారిలో ఇది కనిపిస్తుంది.

6. గాల్‌బ్లాడర్ పాలిప్స్ లేదా క్యాన్సర్ (Polyps or Cancer) : పిత్తాశయం గోడల మీద పెరిగే చిన్న కండరాలు (Polyps) లేదా క్యాన్సర్ గడ్డలు నాళాలను మూసివేసినప్పుడు కూడా నొప్పి రావచ్చు. అయితే ఇది చాలా అరుదుగా జరుగుతుంది.

పిత్తాశయం నొప్పి లక్షణాలు

పిత్తాశయం నొప్పిని వైద్య పరిభాషలో ‘బిలియరీ కోలిక్’ (Biliary Colic) అంటారు. దీని లక్షణాలు ఇతర సాధారణ కడుపు నొప్పుల కంటే భిన్నంగా ఉంటాయి.

పిత్తాశయం నొప్పి యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు ఇక్కడ వివరంగా ఉన్నాయి:

1. నొప్పి ఉండే స్థానం

• కుడి వైపు పైభాగం: కడుపులో కుడి వైపున, పక్కటెముకల కింద పదునైన నొప్పి వస్తుంది.
  
• మధ్య భాగం: కొందరిలో ఇది ఎగువ కడుపు మధ్యలో (నొప్పి ఎక్కడ వస్తుందో ఖచ్చితంగా చెప్పలేనంతగా) ఉండవచ్చు.
  

2. నొప్పి వ్యాపించడం

పిత్తాశయం నొప్పి కేవలం కడుపుకే పరిమితం కాదు. ఇది ఇతర శరీర భాగాలకు కూడా వ్యాపిస్తుంది:

• కుడి భుజం: నొప్పి కుడి భుజం వైపు లాగుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది.
• వీపు భాగం: భుజం ఎముకల మధ్య (వీపు మధ్యలో) నొప్పి రావడం దీని ప్రధాన లక్షణం.

3. నొప్పి ఎప్పుడు వస్తుంది?

• భోజనం తర్వాత: ముఖ్యంగా నూనెలో వేయించిన పదార్థాలు, మాంసం లేదా కొవ్వు ఎక్కువగా ఉండే ఆహారం తిన్న తర్వాత 30 నిమిషాల నుండి 1 గంట లోపు నొప్పి మొదలవుతుంది.
  
• రాత్రి సమయాల్లో: చాలా మందిలో ఈ నొప్పి అర్ధరాత్రి పూట ఆకస్మికంగా మొదలై నిద్రకు భంగం కలిగిస్తుంది.
  
• సమయం: ఈ నొప్పి కనీసం 30 నిమిషాల నుండి కొన్ని గంటల పాటు నిరంతరంగా ఉంటుంది. ఇది వచ్చి పోయే నొప్పి (Spasmodic pain) కాదు, ఒకేలా స్థిరంగా ఉంటుంది.

4. జీర్ణ సంబంధిత లక్షణాలు

• వికారం మరియు వాంతులు: నొప్పితో పాటు వాంతులు వచ్చే సూచనలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. వాంతులు అయిన తర్వాత కూడా నొప్పి తగ్గకపోవడం గాల్ బ్లాడర్ సమస్యకు సంకేతం.
• కడుపు ఉబ్బరం: పొట్ట నిండుగా, బిగుతుగా ఉన్నట్లు అనిపించడం.
  

5. తీవ్రమైన లక్షణాలు (వీటిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు)

ఒకవేళ పిత్తాశయ వాపు (Cholecystitis) లేదా ఇన్ఫెక్షన్ సోకితే ఈ క్రింది లక్షణాలు కనిపిస్తాయి:

• జ్వరం మరియు వణుకు: నొప్పికి తోడు జ్వరం రావడం ఇన్ఫెక్షన్‌ను సూచిస్తుంది.
• కామెర్లు (Jaundice): కళ్లు మరియు చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం. ఇది గాల్ స్టోన్ ప్రధాన నాళంలో చిక్కుకుందని చెప్పడానికి గుర్తు.
• మలము మరియు మూత్రంలో మార్పులు: మూత్రం ముదురు రంగులో (Tea color) రావడం, మలము మట్టి రంగులో (Clay-colored stools) ఉండటం.

గాల్‌బ్లాడర్ సమస్యలతో బాధ పడుతున్నారా?

చికిత్స కోసం యశోద వైద్య నిపుణులను సంప్రదించండి

పిత్తాశయం నొప్పి నిర్ధారణ పరీక్షలు

పిత్తాశయం (Gallbladder) నొప్పిని నిర్ధారించడానికి వైద్యులు కేవలం మీ లక్షణాలను వినడమే కాకుండా, కొన్ని శారీరక పరీక్షలు మరియు అధునాతన స్కానింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు. ఎందుకంటే కడుపు నొప్పి అనేది గ్యాస్, అల్సర్ లేదా గుండె సమస్యల వల్ల కూడా రావచ్చు, కాబట్టి ఖచ్చితమైన నిర్ధారణ చాలా ముఖ్యం.
పిత్తాశయ సమస్యలను నిర్ధారించే ప్రధాన పద్ధతులు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

1. శారీరక పరీక్ష

డాక్టర్ మొదట మీ కడుపుపై కొన్ని చోట్ల ఒత్తిడి చేస్తూ నొప్పి ఎక్కడ ఉందో గమనిస్తారు.

• మర్ఫీస్ సైన్ (Murphy’s Sign): ఇది చాలా ముఖ్యమైన పరీక్ష. డాక్టర్ తన వేళ్లను మీ కుడి పక్కటెముకల కింద ఉంచి, మిమ్మల్ని గట్టిగా గాలి పీల్చుకోమని చెబుతారు. గాలి పీల్చేటప్పుడు పిత్తాశయం డాక్టర్ వేళ్లకు తగిలి తీవ్రమైన నొప్పి వచ్చి మీరు గాలి పీల్చడం ఆపివేస్తే, అది పిత్తాశయ వాపుకు (Cholecystitis) బలమైన సంకేతం.

2. రక్త పరీక్షలు

ఇన్ఫెక్షన్ లేదా పిత్తాశయ నాళాల్లో అడ్డంకులను గుర్తించడానికి రక్త పరీక్షలు చేస్తారు:

• CBC (Complete Blood Count): తెల్ల రక్త కణాల (WBC) సంఖ్య ఎక్కువగా ఉంటే పిత్తాశయంలో ఇన్ఫెక్షన్ లేదా వాపు ఉందని అర్థం.
• లివర్ ఫంక్షన్ టెస్ట్ (LFT): రక్తంలో బిలిరుబిన్ (Bilirubin) మరియు కాలేయ ఎంజైమ్‌ల స్థాయిలను చూస్తారు. ఇవి ఎక్కువగా ఉంటే పిత్తాశయ రాయి ప్రధాన నాళంలో అడ్డుపడిందని అనుమానించవచ్చు.
• అమైలేస్ మరియు లైపేస్: ప్యాంక్రియాస్ వాపుకు గురైందో లేదో తెలుసుకోవడానికి ఇవి పరీక్ష చేస్తారు.

3. ఇమేజింగ్ పరీక్షలు

పిత్తాశయ రాళ్లను చూడటానికి ఇవి అత్యంత ఖచ్చితమైన మార్గాలు:

• అల్ట్రాసౌండ్ స్కాన్ (Abdominal Ultrasound): ఇది పిత్తాశయ రాళ్లను గుర్తించడానికి చేసే మొదటి మరియు అత్యుత్తమ పరీక్ష.ఇది చాలా వేగంగా, నొప్పి లేకుండా జరుగుతుంది. రాళ్లు ఉన్నాయా, పిత్తాశయం గోడ వాపుకు గురైందా అనేది ఇందులో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
• CT స్కాన్ (CT Scan): పిత్తాశయం పగిలిపోవడం (Perforation) లేదా ఇన్ఫెక్షన్ ఇతర భాగాలకు పాకడం వంటి తీవ్రమైన సమస్యలను చూడటానికి ఈ స్కాన్ ఉపయోగపడుతుంది.
• MRCP (MRI of Bile Ducts): ఇది ఒక ప్రత్యేక రకమైన MRI. పైత్యరస నాళాల్లో (Bile ducts) ఎక్కడైనా చిన్న రాళ్లు చిక్కుకున్నాయా అని చూడటానికి ఇది అత్యంత ఖచ్చితమైన పద్ధతి.

4. ప్రత్యేక పరీక్షలు

• HIDA స్కాన్ (Cholescintigraphy): ఒకవేళ అల్ట్రాసౌండ్‌లో రాళ్లు కనిపించకపోయినా నొప్పి తగ్గకపోతే, పిత్తాశయం ఎంతవరకు పనిచేస్తుందో (Bile flow) తెలుసుకోవడానికి ఒక రేడియోధార్మిక ద్రవాన్ని పంపి ఈ స్కాన్ చేస్తారు.
  
• ERCP: ఇది ఎండోస్కోపీ లాంటి ప్రక్రియ. నోటి ద్వారా కెమెరా ఉన్న గొట్టాన్ని పంపి, నాళాల్లో చిక్కుకున్న రాళ్లను చూడటమే కాకుండా, అవసరమైతే అదే సమయంలో ఆ రాళ్లను తొలగించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

పిత్తాశయం నొప్పికి చికిత్స

పిత్తాశయం (గాల్ బ్లాడర్) నొప్పికి చికిత్స అనేది ఆ నొప్పి రావడానికి గల కారణం (కేవలం రాళ్లు ఉన్నాయా లేదా ఇన్ఫెక్షన్ కూడా ఉందా) మరియు దాని తీవ్రతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనికి ప్రధానంగా రెండు రకాల చికిత్సలు ఉంటాయి: తాత్కాలిక ఉపశమనం మరియు శాశ్వత పరిష్కారం.

దీని గురించి వివరంగా కింద చూడవచ్చు:

1. తక్షణ ఉపశమనం (Conservative Treatment)

నొప్పి తక్కువగా ఉన్నప్పుడు లేదా సర్జరీకి ముందు ఉపశమనం కోసం వీటిని చేస్తారు:

• మందులు: నొప్పిని తగ్గించడానికి డాక్టర్లు ‘యాంటీ-స్పాస్మోడిక్స్’ మరియు వాపు నిరోధక మందులను (NSAIDs) ఇస్తారు. ఇన్ఫెక్షన్ ఉంటే యాంటీబయాటిక్స్ వాడాల్సి ఉంటుంది.
• ఆహార మార్పులు: నొప్పి ఉన్నప్పుడు కొవ్వు పదార్థాలు, నూనె వస్తువులు పూర్తిగా మానేయాలి. దీనివల్ల పిత్తాశయంపై ఒత్తిడి తగ్గి నొప్పి తగ్గుతుంది.
• ఐవి ఫ్లూయిడ్స్: తీవ్రమైన వాంతులు, నొప్పి ఉన్నప్పుడు పేషేంట్ కు సెలైన్ (IV fluids) అందిస్తూ కడుపుకు విశ్రాంతి (NPO – నోటి ద్వారా ఏదీ తీసుకోకుండా ఉండటం) ఇస్తారు.

2. శస్త్రచికిత్స (Surgery – శాశ్వత పరిష్కారం)

పిత్తాశయ రాళ్ల వల్ల తరచుగా నొప్పి వస్తుంటే, పిత్తాశయాన్ని తొలగించడమే ఉత్తమ మార్గం. దీనిని కోలిసిస్టెక్టమీ (Cholecystectomy) అంటారు. దీనిలో రెండు రకాలు ఉన్నాయి:

• లాపరోస్కోపిక్ సర్జరీ (Laparoscopic Cholecystectomy):నేడు 90% సర్జరీలు ఈ పద్ధతిలోనే జరుగుతున్నాయి.కడుపుపై మూడు లేదా నాలుగు చిన్న రంధ్రాలు చేసి, కెమెరా సాయంతో పిత్తాశయాన్ని తొలగిస్తారు. ఈ సర్జరీ వలన నొప్పి తక్కువ, మచ్చలు ఉండవు, త్వరగా కోలుకోవచ్చు పేషేంట్ కేవలం 1-2 రోజుల్లో డిశ్చార్జ్ అయ్యే అవకాశం ఉంది.
• ఓపెన్ సర్జరీ (Open Cholecystectomy): పిత్తాశయం బాగా వాచిపోయినా లేదా ఇన్ఫెక్షన్ తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు కడుపుపై భాగం కట్ చేయాల్సి ఉంటుంది. లాపరోస్కోపీ సాధ్యం కాని పరిస్థితుల్లో దీనిని ఎంచుకుంటారు.

3. పైత్యరస నాళంలో రాళ్లకు చికిత్స (ERCP)

ఒకవేళ రాయి పిత్తాశయం నుండి బయటకు వచ్చి ప్రధాన పైత్యరస నాళంలో (Common Bile Duct) చిక్కుకుపోతే ERCP అవసరం అవుతుంది.

• ERCP (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography): ఇది ఎండోస్కోపీ లాంటి ప్రక్రియ. నోటి ద్వారా గొట్టాన్ని పంపి, నాళంలో ఉన్న రాయిని తీసివేస్తారు. దీని తర్వాత సాధారణంగా పిత్తాశయ సర్జరీ చేస్తారు.

4. ఆహార నియమాలు (Dietary Management)

సర్జరీ తర్వాత లేదా చికిత్స సమయంలో ఈ జాగ్రత్తలు పాటించాలి:

• కొవ్వు తక్కువ: వేయించిన పదార్థాలు, వెన్న, నెయ్యి, మసాలాలు తగ్గించాలి.
• పీచు పదార్థం (Fiber): పండ్లు, కూరగాయలు, తృణధాన్యాలు ఎక్కువగా తీసుకోవాలి.
• చిన్నపాటి భోజనం: ఒకేసారి ఎక్కువగా తినకుండా, తక్కువ పరిమాణంలో ఎక్కువ సార్లు తినడం మంచిది.

కొన్ని అపోహలు – వాస్తవాలు

• మందులతో రాళ్లు కరుగుతాయా?: కొలెస్ట్రాల్ రాళ్లను కరిగించడానికి కొన్ని మందులు ఉన్నాయి (Ursodeoxycholic acid), కానీ ఇవి చాలా కాలం వాడాలి మరియు మందులు ఆపేయగానే మళ్లీ రాళ్లు ఏర్పడే అవకాశం 90% ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని సర్జరీ చేయించుకోలేని వారికి మాత్రమే సూచిస్తారు.
  
• పిత్తాశయం తీసేస్తే జీర్ణక్రియ ఆగిపోతుందా?: లేదు, కాలేయం నేరుగా పైత్యరసాన్ని ప్రేగుల్లోకి పంపుతుంది. కాబట్టి జీర్ణక్రియ కొనసాగుతుంది, కానీ ఒకేసారి భారీగా కొవ్వు ఉన్న ఆహారం తినకూడదు.

ముగింపు:

పిత్తాశయం నొప్పిని నిర్లక్ష్యం చేస్తే అది ప్యాంక్రియాటైటిస్ లేదా పిత్తాశయం పగిలిపోవడం వంటి ప్రాణాంతక సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.

ఎప్పుడు డాక్టర్‌ను కలవాలి?

ఒకవేళ మీకు ఈ క్రింది లక్షణాలు ఉంటే ఆలస్యం చేయకుండా డాక్టర్ ను సంప్రదించాలి.

1. తట్టుకోలేనంత తీవ్రమైన కడుపు నొప్పి.
2. నొప్పితో పాటు అధిక జ్వరం మరియు వణుకు.
3. కళ్లు లేదా చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం (కామెర్లు).
4. నిరంతరంగా వాంతులు అవ్వడం.

గ్యాస్ నొప్పికి, పిత్తాశయ నొప్పికి తేడా ఏమిటి?

చాలా మంది పిత్తాశయ నొప్పిని సాధారణ గ్యాస్ సమస్య అనుకుంటారు.

1. గ్యాస్ నొప్పి: ఇది పొట్టలో ఏ భాగంలోనైనా రావచ్చు, నడిచినప్పుడు లేదా త్రేన్పులు వచ్చినప్పుడు తగ్గుతుంది.
2. పిత్తాశయ నొప్పి: ఇది కుడి పక్కటెముకల కిందే స్థిరంగా ఉంటుంది, పడుకున్నా లేదా నడిచినా తగ్గదు. ఇది తరచుగా కుడి భుజానికి వ్యాపిస్తుంది.

మీ ఆరోగ్య సంరక్షణ గురించి ఏవైనా సందేహాలు ఉన్నాయా? సహాయం చేయడానికి మేము సిద్దంగా ఉన్నాము! మా అనుభవంతులైన నిపుణుల సలహా కొరకు +918065906165 కి కాల్ చేయగలరు.