డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ అంటే? కారణాలు, లక్షణాలు, చికిత్స, నివారణ

1. డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ అంటే?

మనం సాధారణంగా గుండెపోటు లేదా క్యాన్సర్ వంటి పెద్ద జబ్బుల గురించి భయపడుతుంటాం. కానీ మన శరీరంలోని రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థలో చిన్న అడ్డంకి ఏర్పడినా అది పెద్ద విపత్తుకు దారితీస్తుంది. మన కాలి రక్తనాళాల్లో మెల్లగా, నిశ్శబ్దంగా పెరిగే ఒక చిన్న రక్తపు గడ్డ కూడా అంతే ప్రమాదకరమని మీకు తెలుసా? సాధారణంగా రక్తం ద్రవ రూపంలో ప్రవహిస్తూ ఉండాలి. కానీ, రక్త ప్రసరణ నెమ్మదించినప్పుడు లేదా రక్తనాళాలు దెబ్బతిన్నప్పుడు, రక్తం గడ్డకట్టి ఒక చిన్న ముద్దలా (Clot) మారుతుంది. ఇది కాలులోని రక్త ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుంటుంది.

రక్తనాళాల్లో రక్తం గడ్డకట్టి ప్రవాహాన్ని అడ్డుకోవడాన్ని డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ (DVT) అంటారు. చాలా మంది దీనిని సాధారణ కండరాల నొప్పిగా పొరబడుతుంటారు, కానీ సరైన సమయంలో గుర్తించకపోతే ఇది ఊపిరితిత్తుల పనితీరును దెబ్బతీస్తుంది. కాలులో గడ్డకట్టిన రక్తం విడిపోయి, రక్త ప్రవాహం ద్వారా ప్రయాణించి ఊపిరితిత్తులకు చేరుకోవచ్చు. దీనివలన రక్తనాళాలు మూసుకునిపోయి ప్రాణాపాయం కలగవచ్చు.

2. డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ కారణాలు

డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ (DVT) రావడానికి ప్రధానంగా మూడు రకాల పరిస్థితులు కారణమవుతాయి. వైద్య పరిభాషలో దీనిని ‘విర్చోస్ ట్రైయాడ్’ (Virchow’s Triad) అని పిలుస్తారు. అంటే రక్తనాళం దెబ్బతినడం, రక్త ప్రసరణ నెమ్మదించడం, మరియు రక్తం సాధారణం కంటే త్వరగా గడ్డకట్టే స్వభావం కలిగి ఉండటం.

వీటి గురించి వివరణాత్మక కారణాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

1. కదలిక లేకపోవడం (Inactivity/Stasis)

రక్తం నిరంతరం ప్రవహిస్తూ ఉంటే గడ్డకట్టే అవకాశం తక్కువ. కానీ కదలిక తగ్గినప్పుడు రక్తం కాళ్లలో నిలిచిపోయి గడ్డకట్టే ముప్పు పెరుగుతుంది.

• సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు: విమానాలు, బస్సులు లేదా కార్లలో 4 గంటల కంటే ఎక్కువ సేపు కాళ్లు కదపకుండా కూర్చోవడం వలన సిరల్లో రక్తం గడ్డకట్టే అవకాశం ఉంది.
• శస్త్రచికిత్స తర్వాత బెడ్ రెస్ట్: ఏదైనా పెద్ద ఆపరేషన్ జరిగినప్పుడు లేదా ప్రమాదం వల్ల కదలలేని స్థితిలో ఎక్కువ రోజులు పడకపైనే ఉండటం వలన కూడా కాళ్లలోని సిరల్లో రక్తం గడ్డకట్టే అవకాశం ఉంది.
• పక్షవాతం: కాళ్లు పడిపోవడం వల్ల కండరాల కదలిక లేకపోవడం వలన డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ కలిగే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంది.

2. రక్తనాళాలకు గాయం (Vein Injury)

రక్తనాళం లోపలి పొర దెబ్బతిన్నప్పుడు, శరీరం ఆ గాయాన్ని మాన్పడానికి రక్తాన్ని గడ్డకట్టిస్తుంది. కొన్నిసార్లు ఈ ప్రక్రియలో అనవసరమైన గడ్డలు ఏర్పడవచ్చు.

• ఎముకలు విరగడం: ముఖ్యంగా తుంటి (Hip) లేదా కాలు ఎముక విరిగినప్పుడు చుట్టుపక్కల ఉన్న రక్తనాళాలు దెబ్బతింటాయి. దీనివలన
  
• సర్జరీ: మోకాలు లేదా తుంటి మార్పిడి శస్త్రచికిత్సల సమయంలో రక్తనాళాలకు గాయం అయ్యే అవకాశం ఉంది.
• కాథెటర్లు: వైద్య అవసరాల కోసం సిరల్లోకి గొట్టాలను (Catheters) పంపినప్పుడు రక్తనాళాల గోడలు దెబ్బతినవచ్చు.

3. అనారోగ్య సమస్యలు మరియు జన్యుపరమైన కారణాలు

కొన్ని వ్యాధుల వల్ల రక్తం సహజంగా ఉండాల్సిన దానికంటే చిక్కగా మారుతుంది.

• క్యాన్సర్: కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లు మరియు వాటి చికిత్సకు వాడే కీమోథెరపీ రక్తం గడ్డకట్టేలా చేస్తాయి.
• గుండె మరియు ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు: గుండె వైఫల్యం (Heart Failure) ఉన్నప్పుడు రక్త ప్రసరణ నెమ్మదిస్తుంది.
• జన్యు లోపాలు: కొందరికి పుట్టుకతోనే రక్తం త్వరగా గడ్డకట్టే లక్షణం (Inherited clotting disorders) ఉంటుంది.
• ఇన్ఫ్లమేటరీ వ్యాధులు: క్రోన్’స్ డిసీజ్ లేదా అల్సరేటివ్ కోలైటిస్ వంటి సమస్యలు ఉన్నవారిలో రిస్క్ ఎక్కువ.

4. హార్మోన్లు మరియు జీవనశైలి

• గర్భధారణ: గర్భం దాల్చినప్పుడు మహిళల శరీరంలో హార్మోన్ల మార్పుల వల్ల మరియు గర్భాశయం సిరలపై ఒత్తిడి తేవడం వల్ల రక్తం గడ్డకట్టే అవకాశం ఉంటుంది. డెలివరీ తర్వాత 6 వారాల వరకు ఈ ముప్పు ఉంటుంది.
  
• మందులు: గర్భనిరోధక మాత్రలు (Birth control pills) లేదా హార్మోన్ రీప్లేస్‌మెంట్ థెరపీ వాడేవారిలో ఈస్ట్రోజెన్ స్థాయిలు పెరిగి రక్తం చిక్కబడుతుంది.
• అధిక బరువు (Obesity): శరీర బరువు పెరగడం వల్ల కాళ్లు మరియు పొత్తికడుపులోని సిరలపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.
• ధూమపానం: పొగత్రాగడం వల్ల రక్తనాళాల పనితీరు దెబ్బతింటుంది మరియు రక్తం గడ్డకట్టే స్వభావం పెరుగుతుంది.
• వయస్సు: 60 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో ఈ సమస్య వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ఏ వయస్సు వారికైనా ఇది రావచ్చు.

3. డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ లక్షణాలు

డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ (DVT) ఉన్న వారిలో సుమారు 50% మందికి ఎటువంటి లక్షణాలు బయటికి కనిపించవు. అందుకే దీనిని ‘నిశ్శబ్ద వ్యాధి’ అని కూడా అంటారు. అయితే, లక్షణాలు కనిపించినప్పుడు అవి ప్రధానంగా కాళ్లలో (ముఖ్యంగా పిక్క భాగంలో) కనిపిస్తాయి.

దీని లక్షణాల గురించి వివరణాత్మక సమాచారం ఇక్కడ ఉంది:

1. ప్రధాన లక్షణాలు (Common Symptoms)

• వాపు (Swelling): సాధారణంగా ఒక కాలులో మాత్రమే అకస్మాత్తుగా వాపు వస్తుంది. పాదం, చీలమండ లేదా పిక్క భాగం వాపుకు గురవుతుంది. రెండు కాళ్లూ వాపు రావడం DVTలో చాలా అరుదు.
• నొప్పి (Pain): కాలులో విపరీతమైన నొప్పి లేదా కండరాలు పట్టేసినట్లు (Cramp) అనిపిస్తుంది. ఈ నొప్పి పిక్క (Calf) భాగం నుండి మొదలై కాలు మొత్తం వ్యాపించవచ్చు. నడిచేటప్పుడు లేదా నిలబడినప్పుడు ఈ నొప్పి మరింత పెరుగుతుంది.
• చర్మం రంగు మారడం (Discoloration): రక్తం గడ్డకట్టిన చోట చర్మం ఎర్రగా మారుతుంది. కొన్నిసార్లు రక్తం నిలిచిపోవడం వల్ల చర్మం నీలం లేదా ఊదా (Purple) రంగులోకి మారవచ్చు.
• వేడి (Warmth): వాపు లేదా నొప్పి ఉన్న ప్రాంతంలో తాకితే, శరీరంలోని ఇతర భాగాల కంటే ఆ ప్రదేశం వేడిగా అనిపిస్తుంది.

2. ప్రాణాపాయ సంకేతాలు (Pulmonary Embolism)

DVT యొక్క అత్యంత ప్రమాదకరమైన దశ పల్మనరీ ఎంబోలిజం (PE). కాలులోని రక్తపు గడ్డ విడిపోయి రక్త ప్రవాహం ద్వారా ఊపిరితిత్తులకు చేరుకున్నప్పుడు ఇది సంభవిస్తుంది. ఇది ప్రాణాపాయ స్థితి. దీని లక్షణాలు ఇలా ఉంటాయి:

• అకస్మాత్తుగా శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది కలగడం (Shortness of breath).
• ఛాతీ నొప్పి (లోతుగా గాలి పీల్చినప్పుడు లేదా దగ్గినప్పుడు నొప్పి పెరుగుతుంది).
• తల తిరగడం, కళ్ళు తిరగడం లేదా స్పృహ తప్పడం.
• గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం (Rapid pulse).
• దగ్గినప్పుడు రక్తం పడటం.

వైద్యుడిని ఎప్పుడు సంప్రదించాలి?

మీకు పైన చెప్పిన కాలి వాపు లేదా నొప్పి లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే డాక్టరును సంప్రదించాలి. ఒకవేళ శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది లేదా ఛాతీ నొప్పి ఉంటే, అది పల్మనరీ ఎంబోలిజం కావచ్చు కాబట్టి ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకూడదు.

కాలు వాపుతో పాటుగా తీవ్రమైన నొప్పి కలుగుతుందా?

ఆలస్యం చేయకుండా మా వైద్యులను సంప్రదించండి!

4. డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ చికిత్స

డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ (DVT) చికిత్స ప్రధానంగా మూడు ముఖ్యమైన లక్ష్యాలతో చేయబడుతుంది:

1. రక్తపు గడ్డ మరింత పెరగకుండా ఆపడం.
2. గడ్డ విడిపోయి ఊపిరితిత్తులకు (Pulmonary Embolism) వెళ్లకుండా జాగ్రత్త పడటం.
3. భవిష్యత్తులో మళ్ళీ రక్తం గడ్డకట్టకుండా నిరోధించడం.

దీని చికిత్సా విధానాలు ఇక్కడ వివరంగా ఉన్నాయి:

1. బ్లడ్ థిన్నర్స్ (Anticoagulants)
ఇది DVT కి ఇచ్చే అత్యంత సాధారణ చికిత్స. ఈ మందులు రక్తాన్ని పల్చబరుస్తాయి.

• పనితీరు: ఇవి ఇప్పటికే ఉన్న గడ్డను కరిగించవు, కానీ అది మరింత పెరగకుండా ఆపుతాయి. తద్వారా శరీరం కాలక్రమేణా ఆ గడ్డను సహజంగానే కరిగించుకుంటుంది.
• రకాలు: ఇవి ఇంజెక్షన్లు (Heparin) లేదా టాబ్లెట్ల (Warfarin, Rivaroxaban, Apixaban) రూపంలో ఉంటాయి.
• కాలపరిమితి: సాధారణంగా వీటిని 3 నుండి 6 నెలల పాటు వాడాల్సి ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు జీవితాంతం వాడాల్సి రావచ్చు.

2. క్లాట్ బస్టర్స్ (Thrombolytics)
రక్తపు గడ్డ చాలా పెద్దదిగా ఉన్నప్పుడు లేదా ప్రాణాపాయం (ఊపిరితిత్తులకు చేరడం) ఉన్నప్పుడు వీటిని వాడతారు.

• పనితీరు: ఈ మందులను నేరుగా రక్తనాళంలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా పంపిస్తారు. ఇవి రక్తపు గడ్డను వేగంగా కరిగించేస్తాయి.
• ముప్పు: వీటివల్ల రక్తస్రావం (Bleeding) అయ్యే అవకాశం ఎక్కువ, అందుకే వీటిని కేవలం అత్యవసర పరిస్థితుల్లో, ఐసీయూ (ICU) పర్యవేక్షణలో మాత్రమే ఇస్తారు.

3. వేనా కావా ఫిల్టర్స్ (Vena Cava Filters)
కొంతమందికి బ్లడ్ థిన్నర్స్ వాడటం సాధ్యం కాదు (ఉదాహరణకు తీవ్రమైన రక్తస్రావం అయ్యే ప్రమాదం ఉన్నవారు). అటువంటప్పుడు ఈ పద్ధతిని వాడతారు.

• పద్ధతి: పొత్తికడుపులోని ప్రధాన రక్తనాళం (Inferior Vena Cava) లో ఒక చిన్న జల్లెడ లేదా గొడుగు వంటి ఫిల్టర్‌ను అమర్చుతారు.
• ఉపయోగం: కాలిలో గడ్డకట్టిన రక్తం విడిపోయి పైకి ప్రయాణించినా, ఈ ఫిల్టర్ దానిని ఊపిరితిత్తులకు చేరకుండా మధ్యలోనే పట్టుకుంటుంది.

4. కంప్రెషన్ స్టాకింగ్స్ (Compression Stockings)
ఇవి ప్రత్యేకంగా తయారు చేయబడిన సాక్సులు.

• పనితీరు: ఇవి కాళ్లపై తగినంత ఒత్తిడిని కలిగిస్తాయి. దీనివల్ల రక్తం కాళ్లలో నిలిచిపోకుండా (Pooling) గుండె వైపు ప్రవహించేలా చేస్తాయి.
• ప్రయోజనం: ఇవి వాపును తగ్గిస్తాయి మరియు ‘పోస్ట్-థ్రాంబోటిక్ సిండ్రోమ్’ (దీర్ఘకాలిక నొప్పి మరియు వాపు) రాకుండా కాపాడతాయి. వీటిని కనీసం రెండేళ్ల పాటు వాడమని వైద్యులు సూచిస్తుంటారు.

5. సర్జరీ (Thrombectomy)
ఇది చాలా అరుదుగా చేసే చికిత్స. రక్తపు గడ్డ చాలా పెద్దదిగా ఉండి, రక్తనాళాన్ని పూర్తిగా మూసివేసి, కాలి కణజాలం (Tissue) చనిపోయే ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు శస్త్రచికిత్స ద్వారా ఆ గడ్డను తొలగిస్తారు.

ముఖ్యమైన సూచనలు:

• నడక: చికిత్స మొదలైన తర్వాత వైద్యులు మిమ్మల్ని వీలైనంత త్వరగా నడవమని ప్రోత్సహిస్తారు. నడక వల్ల రక్త ప్రసరణ మెరుగుపడుతుంది.
• కాలును ఎత్తులో ఉంచడం: పడుకున్నప్పుడు కాలి కింద దిండు పెట్టుకుని గుండె కంటే కొంచెం ఎత్తులో ఉంచడం వల్ల వాపు తగ్గుతుంది.

5. డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ నివారణ

డీప్‌ వెయిన్ థ్రాంబోసిస్‌ (DVT) అనేది ఒక తీవ్రమైన సమస్య అయినప్పటికీ, సరైన జాగ్రత్తలు పాటించడం ద్వారా దీనిని 90% వరకు నివారించవచ్చు. ముఖ్యంగా ఎక్కువ సేపు కూర్చుని ఉండేవారు మరియు సర్జరీలు చేయించుకున్న వారు చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

నివారణకు పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన పద్ధతులు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

1. శారీరక కదలిక (Physical Mobility)

రక్తం గడ్డకట్టకుండా ఉండటానికి రక్త ప్రసరణ నిరంతరం జరుగుతూ ఉండాలి.

• నడక: ప్రతిరోజూ కనీసం 30 నిమిషాల పాటు నడవడం వల్ల కాళ్లలోని సిరలు చురుగ్గా ఉంటాయి.
  
• విరామం తీసుకోండి: మీరు ఆఫీసులో గంటల తరబడి కూర్చుని పనిచేసేవారైతే, ప్రతి గంటకు ఒకసారి లేచి 5 నిమిషాల పాటు అటు ఇటు నడవండి.
  
• కాలి వ్యాయామాలు: కూర్చున్న చోటే మీ పాదాలను గుండ్రంగా తిప్పడం (Ankle rotations) లేదా పాదాలను పైకి కిందికి ఆడించడం వల్ల రక్త ప్రసరణ మెరుగుపడుతుంది.

2. ప్రయాణాల్లో జాగ్రత్తలు (Travel Tips)

సుదీర్ఘ ప్రయాణాలు (4 గంటల కంటే ఎక్కువ) చేసేటప్పుడు DVT ముప్పు ఎక్కువగా ఉంటుంది.

• దుస్తులు: ప్రయాణాల్లో చాలా బిగుతుగా ఉండే జీన్స్ లేదా దుస్తులు వేసుకోకండి. వదులుగా ఉండే సౌకర్యవంతమైన దుస్తులు ధరించండి.
• కదులుతూ ఉండండి: విమానంలో లేదా రైలులో ఉన్నప్పుడు అప్పుడప్పుడు నడవండి. కారులో వెళ్తుంటే ప్రతి రెండు గంటలకు ఒకసారి ఆపి కొంచెం దూరం నడవండి.
• పాదాల కదలిక: సీట్లోనే కూర్చుని మీ పిక్క కండరాలను (Calf muscles) బిగించి మళ్ళీ వదులుతూ ఉండండి. దీనిని “కాఫ్ పంప్ ఎక్సర్‌సైజ్” అంటారు.
  

3. వైద్యపరమైన నివారణ (Medical Prevention)

కొంతమందికి సహజంగానే రిస్క్ ఎక్కువగా ఉంటుంది. వారు వైద్యుల సలహాతో ఈ క్రిందివి పాటించాలి:

• కంప్రెషన్ స్టాకింగ్స్: ఇవి కాళ్లపై సరైన ఒత్తిడిని కలిగించి రక్తం నిల్వ ఉండకుండా చేస్తాయి. ప్రయాణాల్లో లేదా శస్త్రచికిత్స తర్వాత వీటిని వాడటం చాలా మేలు.
• బ్లడ్ థిన్నర్స్: మీకు ఇదివరకే DVT వచ్చి ఉంటే లేదా సర్జరీ తర్వాత రిస్క్ ఎక్కువగా ఉంటే, డాక్టర్లు తక్కువ మోతాదులో రక్తాన్ని పల్చబరిచే మందులు సూచిస్తారు.
• కాళ్లను ఎత్తులో ఉంచడం: పడుకున్నప్పుడు కాళ్ల కింద దిండు పెట్టుకుని గుండె కంటే 6 ఇంచుల ఎత్తులో ఉంచడం వల్ల రక్త ప్రవాహం సులభమవుతుంది.

4. జీవనశైలి మార్పులు (Lifestyle Changes)

• తగినంత నీరు త్రాగడం: శరీరంలో నీరు తగ్గితే (Dehydration) రక్తం చిక్కబడే అవకాశం ఉంది. రోజుకు కనీసం 3-4 లీటర్ల నీరు త్రాగాలి.
  
• బరువు నియంత్రణ: ఊబకాయం వల్ల సిరలపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. ఆరోగ్యకరమైన బరువును నిర్వహించడం వల్ల DVT ముప్పు తగ్గుతుంది.
  
• ధూమపానం మానేయండి: పొగత్రాగడం వల్ల రక్తనాళాలు దెబ్బతింటాయి మరియు రక్తం గడ్డకట్టే స్వభావం పెరుగుతుంది.

ముగింపు:

“చికిత్స కంటే, నివారణ మేలు” అనే సామెత DVT విషయంలో అక్షరాల సత్యం. చిన్న చిన్న వ్యాయామాలు మరియు కదలికల ద్వారా మీరు ఈ ప్రాణాంతక సమస్య నుండి బయటపడవచ్చు.

మీ ఆరోగ్య సంరక్షణ గురించి ఏవైనా సందేహాలు ఉన్నాయా? సహాయం చేయడానికి మేము సిద్దంగా ఉన్నాము! మా అనుభవంతులైన నిపుణుల సలహా కొరకు +918065906165 కి కాల్ చేయగలరు.

Read more about Deep Vein Thrombosis symptoms, causes and treatment

If you find any of the above mentioned of Deep Vein Thrombosis then
Book an Appointment with the best vascular surgeon in hyderabad

Consult Our Experts Now