ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးဆိုတာ ဘာလဲ။
ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်က ကင်ဆာဆဲလ်များကို မှတ်မိပြီး တိုက်ဖျက်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည့် ကိုယ်ခံအားကုထုံးပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကူးစက်ရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးသည့် ကာကွယ်ဆေးများနှင့်မတူဘဲ၊ ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများကို ဗိုင်းရပ်စ်များကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ကင်ဆာအချို့ကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ကင်ဆာဆဲလ်များကို ခွဲခြားသိရှိပြီး ဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းကို အားကောင်းစေခြင်းဖြင့် လက်ရှိကင်ဆာများကို ကုသရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ကင်ဆာနှင့်ဆက်စပ်သော ပရိုတင်းများ (antigens) ကို ဖော်ထုတ်ပေးခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်ပြီး ကိုယ်ခံအားဆဲလ်များအား အကျိတ်ဆဲလ်များကို ပိုမိုထိရောက်စွာ မှတ်မိပြီး တိုက်ခိုက်နိုင်စေပါသည်။
ကင်ဆာကာကွယ်ဆေး အမျိုးအစား အဓိကနှစ်မျိုးရှိပါတယ်- ကာကွယ်ကာကွယ်ဆေးနဲ့ ကုသရေးကာကွယ်ဆေးတွေပါ။ လူ့သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာဗိုင်းရပ်စ် (HPV) နဲ့ အသည်းရောင်အသားဝါဘီဗိုင်းရပ်စ် (HBV) လိုမျိုး ကာကွယ်ကာကွယ်ဆေးတွေက ဒီရောဂါပိုးတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးပါတယ်။ ကုသရေးကင်ဆာကာကွယ်ဆေးတွေကို ရွေးချယ်ထားတဲ့ လူနာတွေမှာ လက်ရှိကင်ဆာတွေကို ကုသဖို့ အသုံးပြုပြီး သီးခြားစီ ဒါမှမဟုတ် ဓာတုကုထုံး၊ ရောင်ခြည်ကုထုံး၊ ပစ်မှတ်ထားကုထုံး ဒါမှမဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသမှုလိုမျိုး ကုသမှုတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ပေးစွမ်းနိုင်ပါတယ်။ သုတေသနတွေ ဆက်လက်တိုးတက်နေတာနဲ့အမျှ ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးတွေဟာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးသီးသန့် ကင်ဆာစောင့်ရှောက်မှုရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာနေပြီး လူနာရလဒ်တွေ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေဖို့ ကုသမှုအခွင့်အလမ်းအသစ်တွေကို ပေးဆောင်နေပါတယ်။
ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးအမျိုးအစားများ-
ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများကို ကင်ဆာကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ရှိပြီးသားကင်ဆာကို ကုသရန် အသုံးပြုသည်ပေါ် မူတည်၍ ကာကွယ်ရေး (ကြိုတင်ကာကွယ်မှု) ကာကွယ်ဆေးများနှင့် ကုထုံးဆိုင်ရာ (ကုသရေး) ကာကွယ်ဆေးများအဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။
- ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်သော (ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်သော) ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများ- ကင်ဆာရောဂါကာကွယ်ရေး ကာကွယ်ဆေးများသည် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်ဟု သိရှိထားသော ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုအချို့ကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ကင်ဆာမဖြစ်ပွားမီ ထိုးပေးပြီး ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်သည့် ရောဂါပိုးများကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးပါသည်။
ဥပမာများတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်- HPV ကာကွယ်ဆေး- သားအိမ်ခေါင်း၊ စအို၊ မိန်းမကိုယ်၊ မိန်းမကိုယ်၊ လိင်တံကင်ဆာနှင့် human papillomavirus ကြောင့်ဖြစ်သော ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်းကင်ဆာအချို့ကို ကာကွယ်ပေးသည်။ Hepatitis B (HBV) ကာကွယ်ဆေး- နာတာရှည် hepatitis B ကူးစက်မှုမှ ကာကွယ်ပေးခြင်းဖြင့် အသည်းကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျော့ကျစေသည်။
- ကုထုံးဆိုင်ရာ (ကုသမှု) ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများ- ကင်ဆာကုထုံးဆိုင်ရာ ကာကွယ်ဆေးများကို ကင်ဆာရောဂါရှိပြီးသားသူများအတွက် ရည်ရွယ်၍ ထုတ်လုပ်ထားပါသည်။ ဤကာကွယ်ဆေးများသည် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို ကင်ဆာဆဲလ်များကို သိရှိပြီး တိုက်ခိုက်ရန် လှုံ့ဆော်ပေးပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို နှေးကွေးစေရန်၊ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်းကို လျှော့ချရန် သို့မဟုတ် အခြားကင်ဆာကုသမှုများ၏ ထိရောက်မှုကို တိုးတက်စေရန် ကူညီပေးပါသည်။
- ပုဂ္ဂိုလ်ရေးသီးသန့် (တစ်ဦးချင်းစီအတွက်) ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများ- ဤကာကွယ်ဆေးများကို လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ အကျိတ်၏ သီးခြားမျိုးရိုးဗီဇ သို့မဟုတ် မော်လီကျူးဝိသေသလက္ခဏာများကို အသုံးပြု၍ တီထွင်ထုတ်လုပ်ထားပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ပစ်မှတ်ထား ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကို လှုံ့ဆော်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားပြီး တိကျသောကင်ဆာရောဂါဗေဒ၏ ပေါ်ထွက်လာသောနယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
- ဒန်ဒရစ်တစ်ဆဲလ်ကာကွယ်ဆေးများ ဤကာကွယ်ဆေးများကို လူနာ၏ dendritic ဆဲလ်များကို စုဆောင်းခြင်း၊ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် အကျိတ်နှင့်သက်ဆိုင်သော antigens များနှင့်ထိတွေ့စေခြင်းဖြင့် ဖန်တီးထားသည်။ အသက်ဝင်နေသော dendritic ဆဲလ်များသည် ကင်ဆာဆဲလ်များကို မှတ်မိပြီး ဖျက်ဆီးရန် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို လေ့ကျင့်ပေးရန် ကူညီပေးသည်။
- ပက်ပတိုက် သို့မဟုတ် ပရိုတင်းအခြေခံ ကာကွယ်ဆေးများ- ဤကာကွယ်ဆေးများတွင် ကင်ဆာဆဲလ်များတွင်တွေ့ရှိရသော ရွေးချယ်ထားသော ပရိုတင်းများ သို့မဟုတ် ပက်ပတိုက်များ (အင်တီဂျင်များ) ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဤတိကျသော အမှတ်အသားများပါရှိသော အကျိတ်ဆဲလ်များကို ဖော်ထုတ်တိုက်ခိုက်ရန် ကိုယ်ခံအားဆဲလ်များကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။
- DNA နှင့် RNA (mRNA) ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများ DNA နှင့် mRNA ကာကွယ်ဆေးများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ဆဲလ်များအား အကျိတ်နှင့်သက်ဆိုင်သော ပရိုတင်းများထုတ်လုပ်နိုင်စေမည့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်များကို ပေးပါသည်။ ထို့နောက် ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ဤပရိုတင်းများကို ပြင်ပပရိုတင်းများအဖြစ် သိရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ဖော်ပြသော ကင်ဆာဆဲလ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုကို တည်ဆောက်ပါသည်။
- ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို အခြေခံသော ကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများ- ဤကာကွယ်ဆေးများသည် ပြုပြင်ထားသော၊ အန္တရာယ်မရှိသော ဗိုင်းရပ်စ်များကို အသုံးပြု၍ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ အကျိတ်အင်တီဂျင်များ ပို့ဆောင်ပေးပြီး ကင်ဆာဆဲလ်များကို တိုက်ဖျက်သည့် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ကင်ဆာအမျိုးအစားများစွာအတွက် လေ့လာနေပြီး အခြားကိုယ်ခံအားကုထုံးကုသမှုများနှင့်အတူ အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- ဆဲလ်တစ်ခုလုံးကင်ဆာကာကွယ်ဆေးများ- ဆဲလ်တစ်ခုလုံးကာကွယ်ဆေးများကို လူနာထံမှ သို့မဟုတ် တည်ရှိပြီးသား ကင်ဆာဆဲလ်မျိုးစိတ်များမှ ကင်ဆာဆဲလ်တစ်ခုလုံးကို အသုံးပြု၍ ပြင်ဆင်ထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် အကျိတ်အင်တီဂျင်များစွာပါဝင်သောကြောင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်သည် ကင်ဆာပစ်မှတ်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ မှတ်မိနိုင်စေပါသည်။
ဤကင်ဆာကာကွယ်ဆေးအမျိုးအစားအမျိုးမျိုးကို လူနာ၏ကင်ဆာအမျိုးအစား၊ အဆင့်၊ အလုံးစုံကျန်းမာရေးနှင့် ကုသမှုရည်မှန်းချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ရွေးချယ်သည်။ အကောင်းဆုံးရလဒ်များရရှိရန် အများစုကို ခွဲစိတ်ကုသမှု၊ ဓာတုကုထုံး၊ ရောင်ခြည်ကုထုံး၊ ပစ်မှတ်ထားကုထုံး သို့မဟုတ် အခြားကိုယ်ခံအားကုထုံးနည်းလမ်းများနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကြသည်။
| လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအမည် | ကင်ဆာကာကွယ်ဆေး |
|---|---|
| ပုံစံ | ကင်ဆာကိုယ်ခံအားကုထုံး |
| စီမံခန္႔ခြဲမႈ | ထိုးဆေး သို့မဟုတ် IV ထိုးဆေး (ကာကွယ်ဆေးပေါ်မူတည်၍) |
| ရှည်ကြာခြင်း | တစ်ကြိမ်လျှင် မိနစ် ၃၀ မှ ၄ နာရီအထိ |
| recovery | ပုံမှန် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးမှုဖြင့် တစ်ရက်တည်း ဆေးရုံဆင်းခွင့်ပြုခြင်း |
ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း
ဒုတိယအချက်
တိုက်ရိုက်စကားပြောခြင်း
ခေါ်ရန်
နောက်ထပ်
