లిపోప్రొటీన్(a) అంటే ఏమిటి? ఎందుకు అంత ప్రమాదకరం?

1.లిపోప్రొటీన్(a) అంటే?

2.ఎందుకు ప్రమాదకరం?

3.ఎవరు పరీక్ష చేయించుకోవాలి?

4.చికిత్స ఎలా?  

సాధారణంగా మనం గుండె ఆరోగ్యం అనగానే ‘గుడ్ కొలెస్ట్రాల్’, ‘బ్యాడ్ కొలెస్ట్రాల్’ గురించి మాట్లాడుకుంటాం. కానీ, ఈ రెండింటి కంటే ప్రమాదకరమైన మరియు రెగ్యులర్ బ్లడ్ టెస్టుల్లో బయటపడని మరో ‘దాగి ఉన్న శత్రువు’ ఒకటి ఉంది.. అదే లిపోప్రొటీన్(a) లేదా Lp(a). ఇది ప్రధానంగా జన్యువుల (Genetics) ద్వారా వచ్చే ఒక ప్రత్యేకమైన కొలెస్ట్రాల్. శారీరకంగా ఫిట్‌గా ఉండే యువకులలో కూడా అకస్మాత్తుగా గుండెపోటు రావడానికి ఇది ఒక ముఖ్య కారణం. అసలు ఈ లిపోప్రొటీన్(a) అంటే ఏమిటి? సాధారణ లిపిడ్ ప్రొఫైల్ (Lipid Profile) పరీక్షలో ఇది ఎందుకు బయటపడదు? ఈ ప్రత్యేకమైన పరీక్ష ఎవరికి అవసరం? అనే ముఖ్యమైన విషయాలను ఈ బ్లాగ్‌లో వివరంగా తెలుసుకుందాం.

లిపోప్రొటీన్(a) అంటే ఏమిటి?

లిపోప్రొటీన్(a), దీనిని సాధారణంగా Lp(a) అని పిలుస్తారు, ఇది మన రక్తంలో ఉండే ఒక రకమైన లిపోప్రొటీన్ (కొవ్వు మరియు ప్రోటీన్ల కలయిక). గుండె జబ్బుల గురించి మాట్లాడేటప్పుడు మనం ఎక్కువగా ఎల్‌డీఎల్ (LDL – చెడు కొలెస్ట్రాల్) గురించి వింటుంటాము. అయితే, ఈ Lp(a) అనేది ఎల్‌డీఎల్ కంటే అత్యంత ప్రమాదకరమైనది మరియు గుండెపోటు ముప్పును నిశ్శబ్దంగా పెంచే ఒక ముఖ్యమైన కారకం.

Lp(a) ఎలా ఏర్పడుతుంది?
Lp(a) ప్రధానంగా రెండు భాగాలతో తయారవుతుంది:

1. LDL కణం: ఇది సాధారణ “చెడు కొలెస్ట్రాల్” కణం (అపోలిపోప్రొటీన్ B100).
2. అపోలిపోప్రొటీన్(a): ఇది LDL కణానికి అదనంగా అతుక్కుని ఉండే ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రోటీన్.

ఈ అదనపు ప్రోటీన్ (అపోలిపోప్రొటీన్-a) ఉండటం వల్లే ఇది మామూలు కొలెస్ట్రాల్ కంటే చాలా జిగటగా (Sticky) మారుతుంది.

లిపోప్రొటీన్(a) ఎందుకు అంత ప్రమాదకరం?

సాధారణ కొలెస్ట్రాల్ (LDL) పెరిగితే కలిగే నష్టాల కంటే లిపోప్రొటీన్(a) వల్ల కలిగే ముప్పు చాలా తీవ్రంగా ఉంటుంది. ఇది ప్రధానంగా మన గుండె మరియు రక్తనాళాలపై మూడు రకాలుగా దాడి చేస్తుంది. ఇది ఎందుకు అంత ప్రమాదకరమో ఇక్కడ వివరంగా తెలుసుకుందాం:

1. రక్తనాళాల్లో పూడికలు వేగంగా ఏర్పడటం (Atherosclerosis):

• Lp(a) నిర్మాణంలో అపోలిపోప్రొటీన్(a) అనే ప్రత్యేకమైన ప్రోటీన్ ఉంటుంది. దీనివల్ల ఈ కణాలకు విపరీతమైన జిగట (Sticky) గుణం వస్తుంది.
• రక్తంలో వీటి స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, ఈ జిగట కణాలు రక్తనాళాల (ధమనుల) లోపలి గోడలకు సులభంగా అతుక్కుపోతాయి.
• కాలక్రమేణా అక్కడ కొవ్వు పేరుకుపోయి, రక్తనాళాలు కుంచించుకుపోతాయి. దీనివల్ల గుండెకు మరియు మెదడుకు వెళ్లే రక్త ప్రసరణకు తీవ్ర ఆటంకం కలుగుతుంది.

2. రక్తం గడ్డకట్టే ప్రమాదం (Thrombosis):

• మన శరీరంలో గాయాలైనప్పుడు రక్తం గడ్డకట్టడం, ఆ తర్వాత అవసరం లేనప్పుడు ఆ గడ్డలను కరిగించడం అనేది ఒక సహజ ప్రక్రియ. రక్తపు గడ్డలను కరిగించడానికి మన శరీరం ‘ప్లాస్మినోజెన్’ (Plasminogen) అనే ఎంజైమ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
• ఇక్కడే అతిపెద్ద సమస్య ఉంది. Lp(a) నిర్మాణం అచ్చం ఈ ప్లాస్మినోజెన్ ఎంజైమ్ లాగానే ఉంటుంది.
• దీనివల్ల శరీరం అసమతుల్యతకు గురై, రక్తపు గడ్డలను కరిగించే ప్రక్రియ ఆగిపోతుంది. ఫలితంగా రక్తనాళాల్లో ఏర్పడిన గడ్డలు అలాగే ఉండిపోయి, అకస్మాత్తుగా గుండెపోటు (Heart Attack) లేదా పక్షవాతం (Brain Stroke) రావడానికి దారి తీస్తాయి.

3. గుండె కవాటాలు దెబ్బతినడం (Aortic Stenosis):

• గుండె నుండి శరీరంలోని ఇతర భాగాలకు రక్తాన్ని పంప్ చేసే ప్రధాన రక్తనాళాన్ని అయోర్టా (మహాధమని) అంటారు. దీనికి ఉండే కవాటాన్ని ‘అయోర్టిక్ వాల్వ్’ అంటారు.
• రక్తంలో Lp(a) ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, అది ఈ కవాటంపై క్యాల్షియం పేరుకుపోయేలా (Calcification) చేస్తుంది.
• దీనివల్ల ఆ కవాటం మందంగా, గట్టిగా మారిపోయి సరిగ్గా తెరుచుకోదు (Aortic Stenosis). ఫలితంగా గుండె రక్తాన్ని పంప్ చేయడానికి సాధారణం కంటే ఎక్కువగా కష్టపడాల్సి వస్తుంది, ఇది చివరికి హార్ట్ ఫెయిల్యూర్‌కి దారి తీయవచ్చు.

4. జీవనశైలి మార్పులు దీనిపై పనిచేయవు (The Silent Threat):

• సాధారణ ఎల్‌డీఎల్ (LDL) కొలెస్ట్రాల్ పెరిగితే మనం తీసుకునే ఆహారంలో మార్పులు చేయడం ద్వారా లేదా రోజూ వ్యాయామం చేయడం ద్వారా దాన్ని అదుపులో ఉంచుకోవచ్చు.
• కానీ Lp(a) స్థాయిలు పూర్తిగా మన జన్యువులపై ఆధారపడి ఉంటాయి. అంటే, మీరు ఎంత ఫిట్‌గా ఉన్నా, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం తీసుకున్నా, Lp(a) జన్యువుల కుటుంబ చరిత్ర కారణంగా దీని స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉండే ప్రమాదం ఉంటుంది.
• ఎలాంటి చెడు అలవాట్లు లేని యువకుల్లో (30-40 ఏళ్ల వయసులో) ఆకస్మిక గుండెపోటు రావడానికి ఈ Lp(a) నే ప్రధాన కారణమని వైద్య నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

ఇన్ని రకాలుగా ముప్పు పొంచి ఉంటుంది కాబట్టే, లిపోప్రొటీన్(a) ని గుండె జబ్బుల విషయంలో ‘సైలెంట్ కిల్లర్’ అని పిలుస్తారు. కుటుంబంలో ఎవరికైనా చిన్న వయసులోనే గుండె సమస్యలు వచ్చి ఉంటే, ముందు జాగ్రత్తగా ఈ Lp(a) రక్త పరీక్ష చేయించుకోవడం చాలా ఉత్తమం.

లిపోప్రొటీన్(a) టెస్ట్ ఎవరెవరు చేయించుకోవాలి?

సాధారణ లిపిడ్ ప్రొఫైల్ (రెగ్యులర్ కొలెస్ట్రాల్ టెస్ట్) చేయించినప్పుడు అందులో హెచ్‌డీఎల్, ఎల్‌డీఎల్ కొలెస్ట్రాల్ స్థాయిలు మాత్రమే తెలుస్తాయి. లిపోప్రొటీన్(a) లేదా Lp(a) స్థాయిలు అందులో బయటపడవు. దీనిని తెలుసుకోవడానికి ప్రత్యేకంగా లిపోప్రొటీన్(a) రక్తపరీక్ష చేయించాల్సి ఉంటుంది.
Lp(a) స్థాయిలు మన జీవనశైలిపై కాకుండా పూర్తిగా జన్యుపరంగా (వంశపారంపర్యంగా) ఆధారపడి ఉంటాయి. కాబట్టి, కింది ఆరోగ్య చరిత్ర లేదా లక్షణాలు ఉన్నవారు డాక్టర్ సలహాతో తప్పనిసరిగా ఈ టెస్ట్ చేయించుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం:

1. కుటుంబంలో గుండె జబ్బుల చరిత్ర ఉన్నవారు :

• మీ కుటుంబంలో (తండ్రి, తాత లేదా సోదరులకు 55 ఏళ్లలోపు… తల్లి, అమ్మమ్మ/నానమ్మ లేదా సోదరీమణులకు 65 ఏళ్లలోపు) గుండెపోటు, బ్రెయిన్ స్ట్రోక్ వంటివి వచ్చిన చరిత్ర ఉంటే, మీరు తప్పనిసరిగా ఈ టెస్ట్ చేయించుకోవాలి.

2. చిన్న వయసులోనే గుండె సమస్యలు ఎదుర్కొన్నవారు:

• ఎలాంటి చెడు అలవాట్లు (స్మోకింగ్, ఆల్కహాల్) లేకపోయినా, డయాబెటిస్, బీపీ లేదా ఒబేసిటీ లాంటి రిస్క్ ఫ్యాక్టర్స్ ఏమీ లేకుండానే చిన్న వయసులో గుండెపోటు లేదా స్ట్రోక్ వచ్చినవారు.
• వీరికి సాధారణ చెడు కొలెస్ట్రాల్ (LDL) నార్మల్‌గానే ఉన్నప్పటికీ, Lp(a) వల్లే ఆకస్మిక గుండెపోటు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

3. మందులు వాడుతున్నా గుండె సమస్యలు తగ్గనివారు:

• అప్పటికే కొలెస్ట్రాల్ తగ్గించే మందులు (స్టాటిన్స్) వాడుతూ, చెడు కొలెస్ట్రాల్ (LDL) అదుపులో ఉన్నప్పటికీ, పదే పదే హార్ట్ ఎటాక్ రావడం లేదా రక్తనాళాల్లో పూడికలు (Plaques) ఏర్పడి పదే పదే స్టంట్స్ (Stents) వేయించుకోవాల్సిన పరిస్థితి వస్తున్నవారు.

4. ఫెమిలియల్ హైపర్ కొలెస్ట్రోలేమియా (Familial Hypercholesterolemia – FH) ఉన్నవారు:

• వంశపారంపర్యంగా వచ్చే ఈ జన్యుపరమైన సమస్యలో కొలెస్ట్రాల్ స్థాయిలు పుట్టుకతోనే విపరీతంగా పెరుగుతాయి. ఈ సమస్య ఉన్నవారు కూడా అదనపు రిస్క్ ఫ్యాక్టర్‌ను అంచనా వేయడానికి Lp(a) చెక్ చేయించుకోవడం మంచిది.

5. కుటుంబంలో ఎవరికైనా Lp(a) ఎక్కువగా ఉన్నట్లు తేలితే:

• మీ తల్లిదండ్రులు, తోబుట్టువులు లేదా పిల్లలలో ఎవరికైనా రక్త పరీక్షలో Lp(a) స్థాయిలు ఎక్కువగా (50 mg/dL లేదా 125 nmol/L కంటే పైన) ఉన్నట్లు తేలితే, రక్త సంబంధీకులైన మిగతా కుటుంబ సభ్యులు కూడా వెంటనే ఈ టెస్ట్ చేయించుకోవాలి.

6. గుండె కవాటాల సమస్యలు ఉన్నవారు (Aortic Stenosis):

• గుండెలోని అయోర్టిక్ వాల్వ్ కుంచించుకుపోయి లేదా దానిపై క్యాల్షియం పేరుకుపోయి (Calcific Aortic Valve Stenosis) సమస్యలు ఎదుర్కొంటున్నవారు, దానికి కారణం Lp(a) నా కాదా అని నిర్ధారించుకోవడానికి ఈ టెస్ట్ చేయించుకోవాలి.

ముఖ్య గమనిక: Lp(a) స్థాయిలు మన జీవనశైలి వల్ల కాకుండా జన్యుపరంగా వస్తాయి కాబట్టి, ఇవి జీవితకాలంలో పెద్దగా మారవు. కాబట్టి ఈ టెస్ట్‌ని పదే పదే చేయించుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. జీవితంలో కనీసం ఒక్కసారైనా (వయోజనులైన తర్వాత) ప్రతి ఒక్కరూ ఈ టెస్ట్ చేయించుకుని తమ రిస్క్ ఎంత ఉందో తెలుసుకోవాలని పలు అంతర్జాతీయ హార్ట్ అసోసియేషన్స్ (AHA, ESC) సూచిస్తున్నాయి.

మీరు పైన వివరించిన కేటగిరీలో ఉన్నారా? వెంటనే మా వైద్య నిపుణులను సంప్రదించండి.

లిపోప్రొటీన్(a) కు చికిత్స ఎలా చేస్తారు?

రక్తంలో లిపోప్రొటీన్(a) స్థాయిలు పూర్తిగా జన్యుపరంగా (Genetics) నిర్ణయించబడతాయి కాబట్టి, ప్రస్తుతానికి దీన్ని నేరుగా మరియు పూర్తిగా తగ్గించడానికి నిర్దిష్టమైన మందులు ఇంకా అందుబాటులో లేవు.
అయినప్పటికీ, Lp(a) ఎక్కువగా ఉన్నవారికి గుండెపోటు లేదా స్ట్రోక్ రాకుండా కాపాడటానికి వైద్యులు “ఓవరాల్ కార్డియోవాస్కులర్ రిస్క్ మేనేజ్‌మెంట్” (Overall Cardiovascular Risk Management) అనే విధానాన్ని పాటిస్తారు. ఈ చికిత్సా విధానాన్ని ప్రధానంగా మూడు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు:

1. ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న చికిత్సా విధానాలు

• ఎల్‌డీఎల్ (LDL) కొలెస్ట్రాల్‌ను కఠినంగా అదుపు చేయడం:
• Lp(a) ని నేరుగా తగ్గించలేం కాబట్టి, డాక్టర్లు ముందుగా సాధారణ ‘చెడు కొలెస్ట్రాల్’ (LDL) ను చాలా తక్కువ స్థాయికి (సాధారణంగా 50 mg/dL కంటే తక్కువకు) తీసుకురావడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఇందుకోసం ‘స్టాటిన్స్ (Statins)’ లేదా ‘ఎజెటిమైబ్ (Ezetimibe)’ లాంటి మందులు వాడతారు. (గమనిక: స్టాటిన్స్ వాడటం వల్ల Lp(a) తగ్గదు, కానీ గుండె రక్తనాళాలపై పడే మొత్తం భారం తగ్గుతుంది).
• PCSK9 ఇన్హిబిటర్స్ (PCSK9 Inhibitors): ఇవి ఇంజెక్షన్ల రూపంలో (ఎవోలోకుమాబ్, అలిరోకుమాబ్) ఇచ్చే అధునాతన మందులు. ఇవి ఎల్‌డీఎల్ కొలెస్ట్రాల్‌ను భారీగా తగ్గించడంతో పాటు, Lp(a) స్థాయిలను సుమారు 20% నుండి 30% వరకు తగ్గిస్తాయని అధ్యయనాల్లో తేలింది.
• లిపోప్రొటీన్ అఫెరిసిస్ (Lipoprotein Apheresis):
  Lp(a) స్థాయిలు అత్యంత ప్రమాదకర స్థాయిలో ఉండి, మందులు వాడుతున్నప్పటికీ పదే పదే గుండెపోటు వస్తున్న రోగులకు ఈ విధానాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఇది కిడ్నీ రోగులకు చేసే డయాలసిస్ లాంటి ప్రక్రియ. మెషిన్ ద్వారా రక్తాన్ని ఫిల్టర్ చేసి, రక్తంలో ఉన్న అదనపు కొలెస్ట్రాల్‌ను మరియు Lp(a) ని భౌతికంగా తొలగిస్తారు.
• ఇతర రిస్క్ ఫ్యాక్టర్స్ అదుపు చేయడం:
  బీపీ (హైపర్‌టెన్షన్), డయాబెటిస్ (షుగర్) వంటివి ఉంటే వాటిని మందుల ద్వారా చాలా కఠినంగా అదుపులో ఉంచుతారు.

2. భవిష్యత్తులో రాబోతున్న అధునాతన చికిత్సలు

• Lp(a) ని నేరుగా టార్గెట్ చేసి తగ్గించే విప్లవాత్మకమైన RNA ఆధారిత (RNA-targeted) మందులపై ప్రస్తుతం క్లినికల్ ట్రయల్స్ (దశ 3) జరుగుతున్నాయి. ఇవి రాబోయే కొన్నేళ్లలో అందుబాటులోకి రానున్నాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనవి:
• పెలాకార్సెన్ (Pelacarsen): ఇది ‘యాంటీసెన్స్ ఒలిగోన్యూక్లియోటైడ్’ విధానంతో పనిచేస్తుంది. కాలేయంలో అసలు Lp(a) ఉత్పత్తి కాకుండా ఇది జన్యుపరమైన సిగ్నల్స్‌ను అడ్డుకుంటుంది. ప్రయోగాల్లో ఇది Lp(a) స్థాయిలను దాదాపు 80% వరకు తగ్గించినట్లు తేలింది.
• ఓల్పాసిరాన్ (Olpasiran) & జెరోడెసిరాన్ (Zerlasiran): ఇవి ‘siRNA (స్మాల్ ఇంటర్‌ఫెరింగ్ RNA)’ టెక్నాలజీతో పనిచేసే ఇంజెక్షన్లు. ఇవి కూడా అపోలిపోప్రొటీన్(a) ఉత్పత్తిని నిలిపివేసి Lp(a) ని తగ్గిస్తాయి.
• మువాలాప్లిన్ (Muvalaplin): ఇప్పటివరకు వస్తున్నవి ఇంజెక్షన్లు కాగా, ఇది మాత్రల (Pills) రూపంలో తీసుకోగలిగే మొట్టమొదటి మందు. ఇది కాలేయంలో Lp(a) కణాలు ఏర్పడే విధానాన్ని అడ్డుకుంటుంది. దీని ప్రయోగాలు కూడా ఆశాజనకంగా ఉన్నాయి.

3. జీవనశైలి పాత్ర
ఆహారపు అలవాట్లు, వ్యాయామం ద్వారా సాధారణ కొలెస్ట్రాల్ తగ్గినట్లుగా Lp(a) తగ్గదు. అయినప్పటికీ, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని పాటించడం అత్యవసరం.

• స్మోకింగ్ మానేయడం: Lp(a) ఎక్కువగా ఉన్నవారు స్మోకింగ్ చేస్తే గుండెపోటు ముప్పు రెట్టింపు అవుతుంది. కాబట్టి పొగాకు వాడకాన్ని పూర్తిగా ఆపేయాలి.
• వ్యాయామం మరియు డైట్: రోజువారీ వ్యాయామం, మరియు గుండెకు మేలు చేసే పండ్లు, కూరగాయలు, తృణధాన్యాలతో కూడిన ఆహారం తీసుకోవడం వల్ల రక్తనాళాల ఆరోగ్యం (Endothelial health) మెరుగుపడుతుంది.

మీకు Lp(a) ఎక్కువగా ఉన్నట్లు తెలిస్తే కంగారు పడాల్సిన అవసరం లేదు. వెంటనే ఒక కార్డియాలజిస్ట్ లేదా లిపిడాలజిస్ట్ (Lipidologist) ని సంప్రదిస్తే, వారు మీ రిస్క్ ఎంతుందో అంచనా వేసి తగిన మందులతో గుండెను సురక్షితంగా ఉంచేలా చికిత్సను ప్లాన్ చేస్తారు.

అధిక లిపోప్రోటీన్(a) స్థాయిలు ఉన్నవారిలో ప్రారంభ దశలో ఎలాంటి లక్షణాలు లేకపోవచ్చు, కానీ దీర్ఘకాలంలో ఇది గుండె ఆరోగ్యాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది. సరైన సమయంలో ఈ సమస్యను గుర్తించి, తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం ద్వారా మీ గుండెను సురక్షితంగా కాపాడుకోండి. అనుభవజ్ఞులైన నిపుణుల సలహా కొరకు కాల్ చేయగలరు.